SYLWETKI

WŁADYSŁAW hr. ZAMOYSKI

 
 
 
 
 
Honorowy Obywatel Zakopanego (1901)
 
WŁADYSŁAW hr. ZAMOYSKI
 
Władysław hrabia Zamoyski (1853-1924)
 
Arystokrata o ciągotach społecznikowskich, właściciel dóbr wielkopolskich i zakopiańskich, przekazanych pod koniec życia Narodowi, fundator Zakładów Kórnickich.
 
Hrabia Władysław Zamoyski urodził się 18 listopada 1853 roku w Paryżu, zmarł 3 października 1924 roku w Kórniku, w Wielkopolsce. Był synem Władysława Zamoyskiego (generała, polskiego działacza emigracyjnego) i Jadwigi Zamoyskiej z Działyńskich. Studiował w Paryżu w École Polytechnique, służył w wojsku francuskim, kończąc służbę jako podporucznik. Był członkiem francuskiej komisji rządowej na Wystawę Powszechną w Sydney, dzieki temu odbył podróż po Australii i Oceanii, skąd przywiózł bogate zbiory etnograficzne i mineralogiczne.

W 1881 objął zapisane mu przez Jana Działyńskiego dobra kórnickie. Współpracował w roku1882 z matką przy tworzeniu Szkoły Domowej Pracy Kobiet, przeniesionej później z Kórnika do zakopiańskich Kuźnic. Był rzecznikiem polskiej własności w Prowincji Poznańskiej; w roku 1885 jako obywatel francuski został objęty tzw. ustawami bismarckowskimi, co spowodowało wydalenie go wraz z matką i siostrą z Kórnika.

W następnych latach działał w Galicji, gdzie m.in. rozprowadzał akcje poznańskiego Banku Ziemskiego. W roku 1889 podjął misje ratowania lasów tatrzańskich i kupił na licytacji dobra zakopiańskie, obejmujace spore tereny w Tatrach i na Podhalu. Zamieszkał na stałe w Kuźnicach. Zdewastowane przez poprzednich właścicieli lasy tatrzańskie uratował od zupełnego zniszczenia przez ograniczenie wyrębów i prowadzenie intensywnych zalesień.

Wielkim wysiłkiem doprowadził do zbudowania linii kolejowej z Chabówki do Zakopanego, otwartej w roku 1899. Miał duże zasługi w zakończeniu granicznego sporu z Węgrami o Morskie Oko. W głośnym procesie przed sądem międzynarodowym w Grazu dzięki jego staraniom w roku 1902 zapadł wyrok włączający okolice Morskiego Oka w granice ziem polskich.

W Zakopanem czynnie uczestniczył w działalności miejscowych organizacji, wspierał także finansowo różne działania społeczne. W roku 1891 założył Chrześcijańską Spółkę Handlową. W roku 1901 otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Zakopanego, zaś w roku 1911 wybudował dom Bazaru Polskiego przy Krupówkach, gdzie na parterze mieściły sie sklepy, a na pierwszym piętrze sala wystawowa(dziś jest tu Miejska Galeria Sztuki). Był działaczem i członkiem honorowym Towarzystwa Tatrzańskiego, a także zakopiańskiego Gniazda Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.

Okres I wojny światowej spędził we Francji i tam aktywnie współdziałał z Romanem Dmowskim w tworzeniu i działalności Komitetu Narodowego Polskiego, uczestnicząc w pertraktacjach z Radą Najwyższą Państw Sprzymierzonych w sprawie przyszłości Polski. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę powrócił do Kórnika, nie zaniedbując jednakże Zakopanego.

30 grudnia 1923 roku Władysław Zamoyski założył "Zakłady Kórnickie" zwane również Fundacją Zamoyskich lub Fundacją Kórnicką. Fundacja ta miała na celu przekazanie całego majątku Zamoyskich Narodowi Polskiemu. Pieniądze zostały przekazane w szczególności na cele kulturalne, oświatowe i naukowe, a także stypendia dla uzdolnionej młodzieży.

Posmiertnie, 10 listopada 1933 roku "Za wybitne zasługi dla kraju, pracę społeczną oraz wielką ofiarność" został odznaczony przez Prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego Wielką Wstęgą Orderu Odrodzenia Polski.

Oprac. Ewa Matuszewska

(em)