SYLWETKI

WITOLD HENRYK PARYSKI

 
 
 
 
 
Honorowy Obywatel Zakopanego 1993
 
WITOLD HENRYK PARYSKI
 
Witold Henryk Paryski (1909 - 2000)
 
Witold Henryk Paryski urodził się 10 września 1909 w Pitsburghu, USA, zmarł 16 grudnia 2000 w Zakopanem. Taternik alpinista, naukowiec, pisarz.
 
Syn polskich emigrantów w Ameryce, w roku 1922 wraz z rodziną przyjechał do Zakopanego i tu osiadł na stałe. Zdał maturę w zakopiańskim gimnazjum, następnie studiował na Wydziale Lekarskim UJ. Od początku pobytu pod Tatrami uprawiał turystykę, w roku 1923 zaczął jeździć na nartach, od roku 1925 wspinał się w towarzystwie wielu sław polskiego taternictwa. Uczestniczył w pierwszych przejściach wybitnych dróg tatrzańskich (Filar Leporowskiego, pn.-wch. filar Rumanowego, prawy filar pn. ściany Wideł). 

Od roku 1928 ratownik TOPR, w latach 1945-1946 kierownik Pogotowia, od roku 1948 przewodnik tatrzański I klasy, od roku 1950 instruktor przewodnictwa. Od końca lat 20. XX wieku zajmował się naukowo Tatrami i Podtatrzem, prowadząc badania w dziedzinie historii, nazewnictwa geograficznego i bibliografii. Posiadał największe prywatne archiwum dotyczące tych dziedzin, opracował też szczegółową bibliografię Tatr i Podtatrza.

Poza Tatrami interesowały go góry Ameryki Łacińskiej. W latach 1936-1937 był uczestnikiem II polskiej wyprawy alpinistycznej w Andy, w latach 1938--1939 brał udział w wyprawie do Nikaragui. Podczas tych wypraw dokonał pierwszych wejść na dziewicze szesciotysięczniki, przywiózł także bogate zbiory zoologiczne dla Polskiej Akademii Umiejętności. Jeden z kilku nowych gatunków zebranych przez niego skoczogonków nazwany został Andiella paryskii.

Działał w zarządach organizacji turystycznych i alpinistycznych, m.in. PTT i KW. Współtwórca (1983) i pierwszy przewodniczący (później członek honorowy) Towarzystwa Ochrony Tatr. Członek honorowy Koła Przewodników Tatrzańskich w Zakopanem i Gliwicach. radny Miejskiej Rady Narodowej w Zakopanem w latach 1973-1975, przewodniczący Miejskiego Komitetu FJN (1972-1975) i członek Rady Naukowej Rejonu Tatrzańskiego.

Redaktor czasopism taternickich "Krzesanicy" (1933) i "Taternika" (1947-1949, 1956, 1960-1963), tłumacz polskiej literatury naukowej na język angielski. Publikował w licznych czasopismach fachowych, m.in. "Onomastica", "Wierchy", "Taternik", "Rocznik Podhalański", był autorem wielu życiorysów w Polskim Słowniku Biograficznym i Wielkiej Encyklopedii Powszechnej. Za swą twórczość pisarską otrzymał w roku 1988 Literacką Nagrodę Zakopanego, a 13 grudnia 1993 został Honorowym Obywatelem Zakopanego.

Kierował pracą wielu instytucji i organizacji związanych z górami. Był m.in. członkiem zarządów ST AZS, ST PTT, Klubu Wysokogórskiego, w latach 1945--1946 naczelnikiem TOPR, pięciokrotnie prezesował Kołu Przewodników Tatrzańskich PTTK. Był związany z Muzeum Tatrzańskim. Od roku 1929 pracował naukowo i publikował. Interesowały go szczególnie historia regionu, bibliografia, nazewnictwo, ochrona przyrody, kultura ludowa Tatr i Podtatrza.

Nie sposób wyliczyć choćby najważniejszych jego prac tatroznawczych. Fundamentalne znaczenie mają na pewno dwa dzieła jego życia. W latach 1951--1988 opublikował 25-tomowy przewodnik taternicki "Tatry Wysokie", a potem "Encyklopedię tatrzańską" (1972) i "Wielką Encyklopedię Tatrzańską" (1995).

Nad encyklopediami i wieloma innymi książkami pracował z żoną, towarzyszką prawie 60 lat życia, botaniczką dr Zofią Radwańską-Paryską. Trzykrotnie był redaktorem "Taternika" (1947--1949, 1956, 1960--1963). Wydał kilka prac andoznawczych, a do ostatnich miesięcy życia gromadził materiały do wielkiej monografii Andów. Był członkiem honorowym organizacji górskich (w tym PZA), klubów przewodnickich, Towarzystwa Ochrony Tatr, Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego. Wielokrotnie odznaczany.

W lutym 2000 oboje Paryscy otrzymali Krzyże Komandorskie z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski. Mimo, że Witold Henryk Paryski  żył długo i pracował do ostatnich dni, pozostawił kilka wielkich dzieł, których nie zdążył doprowadzić do końca (bibliogarafia Tatr i Podtatrza, słownik gwar podhalańskich, monografia Andów).

Źródła: Lidia Długołęcka-PinkwartI  Maciej Pinkwart Zakopane od A do Z, Warszawa 1994, Zofia Radwańska-ParyskaI  Witold Henryk Paryski Wielka Encyklopedia Tatrzańska, Poronin 1995, Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, Warszawa 1998.

(em)