SYLWETKI

MIECZYSŁAW KARŁOWICZ

 
 
 
 
 
Kompozytor, taternik, fotografik
 
MIECZYSŁAW KARŁOWICZ
 
Mieczysław Karłowicz (1876-1909)
 
Mimo silnych związków kompozytora z górami w żadnym jego utworze muzycznym nie znalazło się bezpośrednie odbicie Tatr, ich przyrody, góralskiego folkloru czy też wspomnień z tatrzańskich wypraw.
 
Mieczysław Karłowicz urodził się  11 grudnia 1876 na Litwie. Rodzice to Irena z domu Sulistrowska i Jan Aleksander Karłowicz, wybitny etnolog i językoznawca. Na wsi mieszkał z rodzicami do szóstego roku życia. W roku 1882 Karłowiczowie sprzedali majątek i poczatkowo zamieszkali w Heidelbergu, Pradze i Dreźnie. Po pięciu latach osiedli już na stałe w Warszawie. W domu Karłowiczów muzyka byla obecna nie tylko od święta. Mieczysław od siódmego roku życia uczył sie gry na skrzypcach. W Pradze i Dreźnie miał też okazję poznawać muzykę symfoniczną i operę, w Warszawie kontynuował naukę gry na skrzypcach, studiując przy tym harmonię.
 
Nie tylko muzyka była przedmiotem jego nauki - studiował na Uniwersytecie Warszawskim nauki przyrodnicze, filozofię w Berlinie. Już na studiach zaczął komponować, zajmował się również publicystyką muzyczną. Po powrocie do Warszawy w roku 1901 ukończył studia, w roku 1903 w ramach Warszawskiego Towarzystwa Muzycznego założył orkiestrę smyczkową.

Tatry poznawał Karłowicz od roku 1889, jednak systematyczną działalność górską rozpoczął od roku 1902. W roku 1907 zamieszkał na stałe w Zakopanem, najpierw w willi Fortunka (przy dzisiejszej ulicy swego imienia), nastepnie w willi Lutnia (ul.Henryka Sienkiewicza). Działał w Towarzystwie Tatrzańskim. Początkowo wspinał się ze znanym góralskim przewodnikiem, Klimkiem Bachledą, później często samotnie. Wszedł na wiele szczytów, jego najważniejsze osiągnięcia to: I wejście na Wielką Kołową Turnię (granią od Modrej Turni, 1907, samotnie), I wejście na Ciężką Turnię granią północno-wschodnią z Dolinki Spadowej (1908), I zimowe wejście na Kościelec (1908), I zimowe wejście na Wołoszyn I Żółtą Turnię z przełęczy Krzyżne, wejście na Ostry Szczyt południową ścianą, drogą Häberleina (1908). Te osiagnięcia stawiały go w gronie najwybitniejszych taterników tamtych czasów.

Karłowicz był jednym z pionierów narciarstwa tatrzańskiego (od roku 1907) I działaczem Zakopiańskiego Oddziału Narciarzy (ZON). Dokonał między innymi  pierwszego przejścia na nartach z Hali Gąsienicowej przez Liliowe, Zawory i Koprową Przełęcz do Szczyrbskiego Jeziora. Pasjonował się fotografiką, jego fotografie tatrzańskie o wysokim poziomie artystycznym zostały zebrane w albumie “Karłowicz w Tatrach”. Zajmował się też publicystyką, w której popularyzował Tatry i Podhale, ale też piętnował niewłaściwe (już wtedy!) postawy ówczesnych turystów.

Wraz z Mariuszem Zaruskim stworzył podstawy Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. Tak los przedziwnie, tragicznie sprawił, że właśnie Mieczysław Karłowicz stał się pierwszym taternikiem, po którego wyruszyła pierwsza wyprawa ratunkowa TOPR - 8 lutego 1909 roku zginął w lawinie na wschodnich zboczach Małego Kościelca, w czasie wycieczki narciarsko-fotograficznej.

Pod Małym Kościelcem, w miejscu, gdzie ratownicy znaleźli zwłoki, blisko szlaku nad Czarny Staw Gąsienicowy, stoi kamienny głaz, zwany Kamieniem Karłowicza z napisem
Non omnis moriar. Umieszczona na kamieniu swastyka to popularny na Podhalu “krzyżyk niespodziany”, nie mający nic wspólnego ze swastyką hitlerowską. Kompozytor został pochowany na warszawskich Powązkach, a jego grób znalazł się na ”Szlaku Tatrzańskim na Powązkach”. 

Artykuł powiazany

Oprac. em