SYLWETKI

IGNACY MOŚCICKI Honorowy Obywatel Zakopanego 1934

 
 
 
 
 
Agnieszka Gotówka
 
IGNACY MOŚCICKI Honorowy Obywatel Zakopanego 1934
 
Ignacy Mościcki (1867 - 1946)
 
Biografia naukowca i prezydenta RP jest niezwykle ciekawa, w niektórych miejscach zaskakująca. Warto zatem przyjrzeć się bliżej sylwetce jednego z Honorowych Obywateli Zakopanego. Honorowe Obywatelstwo Zakopanego zostało mu nadane 28 wrzesnia 1934 roku.
 
Ignacy Mościcki urodził się 1 grudnia 1867 roku w Mierzanowie, wsi znajdującej się obecnie w granicach województwa mazowieckiego. Jego rodzina należała do rodu szlacheckiego, pieczętując się herbem Ślepowron. Od pokoleń Mościccy zaangażowani byli w działalność polityczną. Dziadek przyszłego prezydenta, Walenty, walczył w powstaniu listopadowym, zaś ojciec i stryjowie – w powstaniu styczniowym.

Faustyn Walenty Mościcki i Stefania z Bojanowskich – rodzice Ignacego Mościckiego – doczekali się sześciorga dzieci. Pierwszy na świecie pojawił się Witold Jan (1857), cztery lata później Aleksandra, następnie Władysław (1863), Zofia (1865), Ignacy (1867) i Ludwik Hipolit (1870).

Początek edukacji Mościckiego związany jest z jego domem rodzinnym, w którym pobierał prywatne lekcje. Uczył się później w Płocku i Zamościu, a następnie w Warszawie. Wrogo odnosił się do wszelkich przejawów rusyfikacji, którym był poddawany. Interesował się naukami matematyczno-przyrodniczymi i w ich zakresie wyróżniał się niebywałym talentem, co później miało znaleźć odzwierciedlenie w studiach na wydziale technologii chemicznej politechniki w Rydze.

Kontynuował edukację na Uniwersytecie we Fryburgu, gdzie podjął studia uzupełniające z zakresu fizyki i matematyki. Ignacy Mościcki współpracował m.in. z profesorem Józefem Wierusz-Kowalskim, specjalizując się w dziedzinie elektrochemii. Późniejszy prezydent opracował m.in. sposób ochrony sieci przewodów elektrycznych przed działaniem wyładowań elektrycznych, który wzbudził ogromne zainteresowanie..

Po szybko rozwijającej się i lukratywnej finansowo pracy naukowej w dziedzinie przemysłu na terenie Europy Ignacy Mościcki powrócił do Polski. Przyjął propozycję pracy na Politechnice Lwowskiej, choć nie posiadał wystarczających do sprawowania tej funkcji stopni naukowych. Problem ten jednak szybko rozwiązano, mianując go profesorem zwyczajnym technologii chemii nieorganicznej i elektrochemii technicznej.

Wygłaszanie wykładów nie było dla Ignacego Mościckiego łatwe. Po latach spędzonych poza Polską nie znał fachowej terminologii naukowej, a ponadto mówienie po polsku sprawiało mu nie lada trudność. Nie czuł się również dobrze przemawiając do studentów, stąd też często sala wykładowa świeciła pustkami. Studenci znacznie bardziej cenili przyszłego prezydenta jako wychowawcę niż dydaktyka.

Ignacy Mościcki wspierał również prace swoich uczniów. Angażował ich w swoje badania i doceniał wkład wnoszony w rozwój polskiego przemysłu. W 1916 roku założył Instytut Badań Naukowych i Technicznych – Metan, spółkę z wyłącznie krajowym kapitałem, której celem było wspieranie rodzimego przemysłu ropy naftowej i gazu ziemnego. Przedsiębiorstwo z roku na rok czerpało coraz większe zyski, co pozwoliło na utworzenie funduszu stypendialnego dla młodych inżynierów.

Mościcki angażował się w liczne działania na rzecz poprawy kondycji polskiego przemysłu. Postulował zwiększenie wydajności w dziedzinie tej gałęzi gospodarki po to, by uniezależnić się od zagranicznych koncernów. Chciał, aby zakłady chemiczne były własnością państwową. Takie przekonania znalazły odzwierciedlenie w podejmowanych przedsięwzięciach. W 1922 roku dzięki wsparciu finansowemu uzyskanemu od Metanu swoją działalność rozpoczął Chemiczny Instytut Badawczy (dzisiaj Instytut Chemii Przemysłowej), którym Mościcki kierował do 1926 roku.
Ignacy Mościcki działał na polu nauki niezwykle intensywnie.

Jest autorem ponad 40 patentów, których prawa użytkowania po objęciu najważniejszej funkcji w kraju przekazał państwu polskiemu. Jest autorem ponad 60 publikacji naukowych. Był m.in. członkiem Towarzystwa Naukowego we Lwowie, Akademii Nauk Technicznych w Warszawie, Polskiej Akademii Umiejętności i Towarzystwa Naukowego Warszawskiego.  Prezydentowi RP wiele uczelni i uniwersytetów przyznało tytuł doktora honoris causa (m.in. Politechnika Lwowska, Politechnika Warszawska, Politechnika we Fryburgu, Akademia Górniczo-Hutnicza, Akademia Stefana Batorego w Wilnie, Uniwersytet Jana Kazimierza we Lwowie).

Ignacy Mościcki niezwykle mocno angażował się w politykę. Rodzice przyszłego prezydenta wychowywali swoje dzieci w duchu patriotyzmu. W czasie studiów związał się z niepodległościowym ruchem socjalistycznym. W 1896 roku po raz pierwszy spotkał się z Józefem Piłsudskim, którego popierał i z którym utrzymywał bliskie stosunki przyjacielskie. I to właśnie dzięki marszałkowi Ignacy Mościcki zawdzięczał objęcie funkcji głowy państwa.

Po wydarzeniach, jakie miały miejsce w maju 1926 roku w Warszawie, Piłsudski zdobywszy władzę, poszukiwał osoby, która stanie na czele państwa polskiego. I mimo, że Zgromadzenie Narodowe to właśnie jego wybrało na prezydenta. Marszałek zaszczytu nie przyjął, gdyż znacznie zmniejszyłaby się jego decyzyjność (w tamtych czasach prezydent pełnił bowiem przede wszystkim funkcje honorowe i reprezentacyjne).

Zaproponowano zatem kandydaturę naukowca apolitycznego i pozornie niezależnego, a przy tym podzielającego poglądy Józefa Piłsudskiego. Ignacy Mościcki został zaprzysiężony 4 czerwca 1926 roku, następnie osiadł wraz z rodziną na Zamku Królewskim. Po siedmiu latach, 4 maja 1933 roku, został ponownie wybrany prezydentem RP.
O wkroczeniu wojsk hitlerowskich do Polski we wrześniu 1939 roku Mościcki dowiedział się w Spale, gdzie mieściła się letnia rezydencja prezydentów RP. W dniu wkroczenia wojsk radzieckich do Polski, głowa państwa i polski rząd zostali internowali w Rumunii, a 30 września Mościcki złożył swój urząd. Po tym wydarzeniu osiadł na stałe w Szwajcarii, gdzie kontynuował pracę naukową i spędził ostatnie lata swojego życia.

Ignacy Mościcki był dwukrotnie żonaty. Z pierwszą żoną, Michaliną Czyżewską, miał pięcioro dzieci. Pierwsza córka Mościckich, Zofia, przyszła na świat w Londynie, jednak zmarła przed ukończeniem pierwszego roku życia. Rok po tej tragedii urodził się Michał, a trzy lata później Helena. Mościccy doczekali się w kolejnych latach jeszcze dwóch synów – Józefa i Franciszka. Ze względu na pracę naukową Ignacy Mościcki wraz z rodziną mieszkał na początku w Londynie, później w Szwajcarii, gdzie osiadł w rezydencji „Mont Blanc” u podnóża Alp.

Po śmierci pierwszej żony Mościcki poślubił Marię z domu Dobrzańską (primo voto Nagórną). Małżeństwo to uznane było za swoisty skandal obyczajowy. Nowożeńców dzieliła spora różnica wieku (28 lat), ponadto Maria była sekretarką pierwszej żony Mościckiego, a do ślubu doszło w nieco ponad rok po jej śmierci.

Ignacy Mościcki często wracał na Podhale. Przyjeżdżał tu nie tylko jako polityk, ale przede wszystkim jako turysta, a w wyprawach towarzyszyła mu jego rodzina. Odwiedził dwukrotnie Nowy Targ. W 1928 roku celem jego wizyty było poświecenie i otwarcie Wojskowego Sanatorium w Kościelisku. Nowotarżanie przyjęli prezydenta RP z wielkim szacunkiem, budując na rynku bramę triumfalną, w pobliżu której na Mościckiego oczekiwały władze miasta, przedstawiciele wszystkich urzędów i duchowieństwo. Choć Ignacy Mościcki nie zagościł wówczas długo w Nowym Targu, ta wizyta zapisała się w pamięci mieszkańców miasta. Zapomniano nieco jednak o drugim spotkaniu z ówczesną głową państwa, mogło by się wydawać, że ważniejszym, kiedy to złożono prezydentowi RP hołd Podhala.

Zdecydowanie dłużej Ignacy Mościcki bawił w Zakopanem i okolicach Zakopanego. Szczególnie umiłował sobie Kościelisko, w którym odbyło się wesele córki prezydenta, Heleny. Rodzina Mościckich była lubiana i szanowana wśród lokalnej społeczności. Sam prezydent wysoko cenił kulturę góralską i pejzaż Tatr, czego dowodzą jego słowa: Najlepiej i najprzyjemniej czuję się tu w Tatrach. Tak tu jest pięknie, tak miło – wierzajcie mi, że to szczerze mówię – ta część Obywateli najmilsza jest mi z całego państwa. To piękny i godny lud góralski. Jak potrzeba bronić granic, to najlepiej górale się sprawują.

Zakopane doceniło prezydenta Ignacego Mościckiego, nadając mu Honorowe Obywatelstwo Miasta 28 września 1934. Tego samego dnia Honorowym Obywatelem Zakopanego został marszałek Józef Piłsudski.

Ignacy Mościcki otrzymał wiele odznaczeń i wyróżnień. Do najważniejszych należą: Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski (1924), Krzyż Niepodległości z Mieczami (1930) i Brążowy Medal za Długoletnią Służbę (1938)

Z chwilą objęcia urzędu Prezydenta RP Ignacy Mościcki mianowany został kawalerem Orderu Orła Białego i Wielkiej Wstęgi Orderu Odrodzenia Polski. Stał się również przewodniczącym ich Kapituły.

Dokonania Ignacego Mościckiego dostrzeżono również poza granicami Polski, wyróżniając prezydenta RP licznymi odznaczeniami: Order Świetych Cyryla i Metodego (1928, Bułgaria), Order Zasługi Cywilnej I klasy (1928, Bułgaria), Baliw Wielkiego Krzyża Honorowego i Dewocyjnego Zakonu Maltańskiego (od 1929), Wielki Krzyż Zasługi Republiki (styczeń 1929, Węgry), Wielka Wstęga Orderu Karola I I klasy (1929, Rumunia), Krzyż Wielki Orderu Trzech Gwiazd (1929, Łotwa), Order Krzyża Orła I klasy (1930, Estonia), Wielka Wstęga Krzyża Zakonu Maltańskiego (1930), Order Białej Róży (1930, Finlandia), Łańcuch Order Zasługi (1931, Chile), Order Zbawiciela (1931, Grecja), Wielki Oficer Orderu Chrystusa (1931, Portugalia),Krzyż Wielki Orderu Krzyża Południa (1935, Brazylia), Wielka Wstęga Czerwonego Krzyża (1935, Estonia), Order Królewski Serafinów (1936, Szwecja), Najwyższy Order Chryzantemy (1936, Japonia), Order Pahlawiego (1936, Iran), Krzyż Wielki Orderu św. Olafa (1936, Norwegia), Wielka Wstęga Orderu Gwiazdy Jerzego Czarnego (1937, Jugosławia), Wielka Wstęga Orderu Białej Gwiazdy (1938, Estonia).

Ignacy Mościcki pełnił również funkcje honorowe w wielu instytucjach: Członek honorowy Polskiego Towarzystwa Chemicznego (1926), Członek honorowy Stowarzyszenia Elektryków Polskich (1930), Członek honorowy Rumuńskiego Towarzystwa Chemicznego, Członek honorowy Akademii Nauk Technicznych w Warszawie, Protektor Związku Harcerstwa Polskiego (od 1926) Komandor honorowy Yacht Klubu Polski, Honorowy protektor Aeroklubu Polskiego, Honorowy patron I Igrzysk dla Polaków z Zagranicy i Wolnego Miasta Gdańska (1934,) Protektor Komitetu Sprowadzenia do Kraju Zwłok Generała Józefa Bema (1927), Honorowy patron IV Kongresu Zjednoczenia Kurkowych Bractw Strzeleckich Zachodnich Ziem Polskich (1932).

Po długiej chorobie.Ignacy Mościcki zmarł 2 października 1946 roku Zgodnie z jego ostatnią wolą pochowano go w Versoix niedaleko Genewy, gdzie spędził ostatnie lata swojego życia. Z inicjatywy Lecha Wałęsy i prymasa Józefa Glempa w 1993 roku do Polski sprowadzono szczątki Mościckiego i złożono je w krypcie prezydenckiej bazyliki archikatedralnej św. Jana w Warszawie. Na Cmentarzu Powązkowskim odnaleźć zaś można symboliczny grób prezydenta RP.

Bibliografia:
Andrzej Chojnowski, Ignacy Mościcki, prezydent Rzeczypospolitej 1 VI 1926 – 30 IX 1939, [w:] Andrzej Chojnowski, Piotr Wróbel, Prezydenci i premierzy Drugiej Rzeczypospolitej, Wrocław 1992.
Sławomir Nowinowski, Prezydent Ignacy Mościcki. Warszawa 1994.
http://podhale24.pl/drukuj,1,16907.html (dostęp: 3 lipca 2015 r.)

(em)