SYLWETKI

MARIAN DĄBROWSKI Honorowy Obywatel Zakopanego 1931

 
 
 
 
 
1 lutego 2015
 
MARIAN DĄBROWSKI Honorowy Obywatel Zakopanego 1931
 
Marian Dąbrowski (1878 - 1958)
 
Urodził się 27 września 1878 w Mielcu, zmarł 27 września 1958 w Miami. Dziennikarz, założyciel wydawnictwa “Iustrowany Kuryer Codzienny”, przedsiębiorca, największy potentat prasowy okresu międzywojennego, poseł na Sejm II RP.
 
Życie Mariana Dąbrowskiego to pasma sukcesów i czas długo trwającego upadku. Druga wojna światowa była dla niego nie tylko okresem niepewności i obawy o dzień jutrzejszy, ale również momentem rozpoczynającej się katastrofy zawodowej i finansowej. To trudne życie skończyło się w Miami , gdzie Dąbrowski bez rodziny i przyjaciół, opuszczony i ubogi, zmarł w dniu swoich 80. urodzin.

Potentat prasowy

Wróćmy jednak do czasów młodości Mariana Dąbrowskiego, który zdecydowawszy się na studia, wybrał Wydział Filozoficzny Uniwersytetu Jagiellońskiego. Naukę w Krakowie kontynuował do 1907 roku, równocześnie starając się sprostać pracy nauczyciela w gimnazjum. Belfrował w latach 1903-1906, ale zrezygnował z tego zajęcia na rzecz dziennikarstwa.

Zaczynał od stanowiska sekretarza redakcji w tygodniku „Ilustracja Polska”, by już w 1908 roku objąć stanowisko redaktora „Głosu Narodu”. Życie zawodowe Mariana Dąbrowskiego zaczęło nabierać tempa w 1910 roku, kiedy to założył „Ilustrowany Kuryer Codzienny” (IKC). Był to dziennik polityczno-informacyjny wydawany w dużym nakładzie (osiągnął180 tysięcy egzemplarzy), a jego pierwszy numer ukazał się 18 grudnia 1910 roku.

Pozytywne opinie o gazecie i jej popularność przyczyniły się do stworzenia w 1924 roku koncernu wydawniczego „Ilustrowany Kuryer Codzienny”, będącego ówcześnie największą firmą tego typu. Nie byłoby to możliwe, gdyby nie odważna decyzja Dąbrowskiego o przejęciu „Nowin” w 1914 roku, a także dynamiczny rozwój oddziałów terenowych pisma, które utworzone zostały w 11 miastach, między innymi w Katowicach, Lwowie, Łodzi, Toruniu, Warszawie i Zakopanem.

Kolejny tytuł, „Nową Reformę”, Dąbrowski przejął w 1927 roku. W 1932 wartość jego koncernu szacowano na półtora miliona dolarów, koncern zatrudniał 1400 pracowników, wydawał „Ilustrowany Kurier Codzienny” i pięć ilustrowanych tygodników w nakładzie 200 tysięcy egzemplarzy. Wśród tygodników był „Światowid”, „Wróble na dachu”, „Tajny Detektyw” i „Na Szerokim Świecie”.

Ukoronowaniem sukcesu wydawcy było przeniesienie siedziby firmy do Pałacu Prasy, mieszczącego się na skrzyżowaniu ulic Wielopole i Starowiślna w Krakowie. Budynek jest wpisany dzisiaj w rejestr zabytków.

Politycznie i kulturalnie

Marian Dąbrowski nie stronił też od polityki. Zasiadał w ławach sejmowych w latach 1921-1935, utożsamiając się z ruchem PSL „Piast”, później BBWR. Był zwolennikiem marszałka Józefa Piłsudzkiego, blisko z nim współpracując. Dąbrowski działał aktywnie na rzecz miasta Krakowa, będąc radnym i wspierając młodych artystów krakowskiego środowiska akademickiego. Był pomysłodawcą i fundatorem pomnika Nieznanego Żołnierza w Krakowie, usytuowanego na Placu Matejki obok pomnika Grunwaldzkiego.

Dąbrowski chciał pozostać anonimowy, jednak informacja o tym, kto zapłacił za budowę pomnika dość szybko wyszła na jaw, a to za sprawą licznych artykułów na temat monumentu, które ukazywały się w „Ilustrowanym Kurierze Codziennym”. W 1918 roku wydawca zainicjował ponadto powstanie Teatru Bagatela, istniejącego do dnia dzisiejszego. Angażował się również Dąbrowski w działalność naukową, finansując między innymi prace archeologiczne na Kopcu Krakusa, przeprowadzone pod patronatem Polskiej Akademii Umiejętności w latach 1934-1937.

Honorowy Obywatel Zakopanego

Dąbrowski angażował się ponadto w życie kulturalne i społeczne Krakowa poprzez przynależność do wielu krakowskich klubów i stowarzyszeń. Na uwagę zasługuje jego członkowstwo w Towarzystwie Operowym, Towarzystwie Oratoryjnym, jak również w Krakowskim Klubie Automobilowym, Związku Turystycznym i Towarzystwie Sztuk Pięknych, których był prezesem. Angażował się w popularyzację sportu motorowego - wyścigów motocyklowych i samochodowych.

Bliskie jego sercu było Zakopane, w którym często bywał i którego sprawy bardzo go interesowały. Na łamach swojego dziennika często pojawiały się artykułu poświęcone problematyce podhalańskiej. Dąbrowski wspierał działania na rzecz zimowych zawodów jeździeckich w mieście pod Giewontem, współdziałał ponadto z zakopiańskim Komitetem Imprez Sportowych. Poparł również pomysł budowy kolejki na Kasprowy Wierch.

Włodarze miasta za popularyzowanie walorów turystycznych Tatr nadali mu honorowe obywatelstwo Zakopanego. Marian Dąbrowski tytuł Honorowego Obywatela Zakopanego otrzymał 6 marca 1931 roku, a osiem lat później Związek Górali uczynił go honorowym członkiem tejże organizacji.

Pozostając przy odznaczeniach i zaszczytach, wypada wspomnieć o odznaczeniu Dąbrowskiego Wielkim Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą Orderu Korony Italii, przyznanym wydawcy przez ambasadora Włoch w Polsce, Pietra Arone di Valentino. Tym odznaczniem państwo włoskie odwdzięczyło się za stanowisko „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” podczas wojny w Abisynii - Marian Dąbrowski zdecydowanie opowiadał się za zniesieniem sankcji ekonomicznych wobec Włoch.

Bez happy endu

Krótko przed II wojną światową Marian Dąbrowski wyjechał do Francji, by stamtąd przenieść się do USA. Był to zły okres w życiu tak kiedyś zamożnego wydawcy – oszczędności szybko się skończyły, a on sam był samotny i nieszczęśliwy. I tak zakończył swój żywot. Dopiero po kilku latach urna z jego prochami wróciła do ukochanego Krakowa, by spocząć na Cmentarzu Rakowickim.

Dzisiaj po Marianie Dąbrowskim pozostały jedynie ulotne wspomnienia, urwane i niekompletne informacje oraz kilka miejsc z nim związanych. Nie ma efektów twórczości, nie ma dzieł artystycznych, ale jest człowiek, który dla Krakowa i Zakopanego zrobił bardzo wiele. Warto więc o nim pamiętać.

BIBLIOGRAFIA

Lidia Długołęcka-Pinkwart, Maciej Pinkwart: Zakopane od A do Z. Warszawa 1994.

Nowa Encyklopedia Powszechna PWN, t. 2, D-H, Warszawa 1998.

(em, 1 lutego 2015)